Energia jest fundamentem współczesnego życia — używamy jej do oświetlenia domów, ogrzewania, produkcji przemysłowej, transportu i wielu codziennych czynności. To, jak wykorzystujemy energię, wpływa nie tylko na nasze rachunki, ale także na bezpieczeństwo energetyczne kraju, emisje gazów cieplarnianych oraz stabilność gospodarki. Dlatego świadome korzystanie z energii jest dziś jednym z najważniejszych elementów transformacji energetycznej.
Według Eurobarometru Komisji Europejskiej, w badaniu przeprowadzonym w 2024 roku, 77 procent obywateli Unii Europejskiej deklaruje, że w ciągu ostatnich lat podjęło działania, aby zużywać mniej energii w domu — np. poprzez zmniejszenie zużycia energii, zmianę urządzeń czy zmianę swoich nawyków. To pokazuje, że duża większość Europejczyków stara się bardziej świadomie korzystać z energii i wprowadzać zmiany we własnym otoczeniu.
Co więcej, w tej samej ankiecie ok. 75 procent respondentów wskazało, że etykieta energetyczna wpływa na ich wybory zakupowe, co oznacza, że konsumenci coraz częściej uwzględniają efektywność energetyczną jako kryterium przy zakupie sprzętu domowego.
Zgodnie z raportem IBRiS na zlecenie Polskiego Komitetu Energii Elektrycznej, nie inaczej rzecz ma się w Polsce. Nieco ponad 90 procent respondentów twierdzi, że oszczędza energię elektryczną poprzez, m.in: używanie żarówek energooszczędnych, gaszeniu światła przy wychodzeniu z pomieszczeń czy pełne wykorzystanie pralki czy zmywarki zamiast uruchamiania jej w połowie załadunku.
Badania pokazują także, że działania najczęściej podejmowane są przez osoby starsze i mieszkające w miastach, podczas gdy młodsze grupy i mieszkańcy wsi rzadziej deklarują oszczędzanie energii w codziennych wyborach. Wyniki badań pokazują więc wyraźnie, że rośnie nie tylko świadomość energetyczna społeczeństwa, ale również gotowość do zmiany codziennych nawyków. To istotne, ponieważ indywidualne decyzje milionów użytkowników energii mają realny wpływ na funkcjonowanie całego systemu energetycznego – od poziomu zużycia energii, przez wysokość rachunków, aż po bezpieczeństwo dostaw.
Rosnąca świadomość społeczna znajduje odzwierciedlenie także w działaniach podejmowanych na poziomie europejskim i krajowym. Efektywne wykorzystanie energii stało się jednym z kluczowych priorytetów polityki energetycznej Unii Europejskiej oraz Polski, a świadome korzystanie z energii przestaje być wyłącznie indywidualnym wyborem – staje się elementem strategicznego podejścia do rozwoju gospodarczego i bezpieczeństwa energetycznego.
Efektywność energetyczna — cel UE i Polski
Unia Europejska uznaje efektywne wykorzystywanie energii za klucz do osiągnięcia celów klimatycznych i energetycznych. Nowelizowana Dyrektywa o Efektywności Energetycznej (EU/2023/1791) ustanawia zasadę „energy efficiency first” — czyli priorytetowego traktowania efektywności energetycznej przy podejmowaniu decyzji politycznych i inwestycyjnych. Ma to na celu redukcję zużycia energii i ograniczenie wpływu na klimat przy jednoczesnym poprawieniu bezpieczeństwa dostaw i obniżeniu kosztów.
UE przyjęła cele, zgodnie z którymi końcowe zużycie energii w 2030 r. ma być niższe o co najmniej 11,7 procent w porównaniu z prognozami bez dodatkowych działań efektywnościowych. Taki poziom redukcji oznacza mniej energii do wyprodukowania, mniejsze zapotrzebowanie na import paliw i niższe koszty dla obywateli oraz przedsiębiorstw.
Działania na rzecz efektywności energetycznej już przynoszą efekty. Dane z narzędzi monitorujących polityki energetyczne wykazują, że dzięki poprawie efektywności zużycie energii finalnej w UE jest o około 27 procent niższe niż byłoby w 2022 roku bez tych działań. Oznacza to, że bez oszczędności energetycznych Europa zużywałaby znacznie więcej energii — co przekłada się na większe koszty i większą emisję gazów cieplarnianych.
W Polsce poprawa efektywności energetycznej również postępuje. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, efektywność energetyczna wzrosła o 1,5 procent w 2023 roku, a energochłonność PKB (czyli ilość zużywanej energii przypadającej na jednostkę produktu krajowego brutto) systematycznie spada, co oznacza, że gospodarka zużywa energię coraz efektywniej.
To oznacza, że działania na rzecz oszczędzania energii i racjonalnego jej wykorzystania przynoszą realne efekty — mniejsze zużycie energii przy takim samym lub wyższym poziomie działalności gospodarczej.
Źródło informacji:
- Eurobarometers on energy – European Commission, dane o zachowaniach konsumentów i wpływie etykiet energetycznych na wybory zakupowe.
- Eurobarometer survey: Europeans taking action to save energy – EEAS (zaprezentowane dane dotyczące działań obywateli UE).
- Dyrektywa (UE) 2023/1791 o efektywności energetycznej – EUR-Lex.
- Energy efficiency | Fact Sheets on the European Union (Parlament Europejski) – cele i uzasadnienie polityki efektywności energetycznej UE.
- Energy efficiency targets – European Commission – dane o postępie UE w redukcji zużycia energii finalnej.
- Consumers – Energy Efficient Products (European Commission) – informacje o mechanizmach oszczędności dzięki etykietom i ecodesign.
- Efektywność wykorzystania energii w latach 2013–2023 (GUS) – dane o zmianach efektywności energetycznej w Polsce